'גבעה ורוח בה'
תערוכה רב תחומית קבוצתית
אוצרת:
ענת לידרור
בשבת ה 22.5 נפתחה בגלריה GH - גבעת חביבה לאמנות, התערוכה הקבוצתית 'גבעה ורוח בה', מקבץ מרתק של עבודות המתייחסות לזמנים, לרעיונות ולעשייה של גבעת חביבה ב- 70 שנות קיומה.
22 המציגים בה הם אמנים שמקור צמיחתם בקיבוץ הארצי: אותם קיבוצים שיזמו והקימו את גבעת חביבה, הרעיון והמעשה.
בין המציגים : אביטל גבע, גיא בר אמוץ, עמית קבסה, מיכאל קובנר, שאול
קנז, יעקב שופר ועוד רבים וטובים. בתערוכה עבודות מתחומים שונים ומגוונים – ציור
בטכניקות שונות, צילום ובתוכו צילום תיעודי, וידאו, פיסול, מיצבי פנים ומיצבי חוץ.
בשנת הקורונה ( 2020 ) יצא לאור ספרו של יובל דניאלי, אמן וארכיונאי,
המספר את סיפורה של הגבעה במבט היסטורי. התערוכה שנולדה מתוך דפי הספר הזה, היא
צעד נוסף בהתבוננות באמצעות מבט אמנותי אישי, חופשי וביקורתי של אמנים המחוברים
למקור ולמקום, על הרעיונות, התפיסות, הערכים – סדר היום שהגבעה מנחילה לאורך השנים
בחברה הישראלית ובשנים האחרונות אף ברחבי העולם.
אמנים מציגים:
אביטל גבע, אבנר זינגר,
אסנת רייזמן בן שלום, אתי עמרם, בועז לניר, גיא בר אמוץ, חיים מאור, טל בדרק, יובל
דניאלי, יוסי וסיד, יעקב שופר, מיכאל קובנר, מיכל שרייבר, מריון פוקס, נטע שפירא,
עמית קבסה, עתר גבע, צילה ליס, קלודט זורע, שאול קנז, שירלי - בר אמוץ, שלומית
באומן.
לקטלוג התערוכה
'גבעה ורוח בה'
_______________________
- לאירוע שיח גלריה בתערוכה כאן
- לאירוע נעילת התערוכה- 70 השנים הבאות- שיחה עם גליה בר אור כאן
- לביקורת על התערוכה של רות יורובסקי כאן
- לסיור וירטואלי של התערוכה כאן
______________________
'גבעה ורוח בה'
בשנת הקורונה ( 2020 ) יצא
לאור ספרו של יובל דניאלי, אמן וארכיונאי, המספר את סיפורה של גבעת חביבה במבט
היסטורי על 70 שנותיה. התערוכה שנולדה מתוך דפי הספר הזה וקרויה על שמו, היא צעד
נוסף המתבונן במבט אמנותי אישי, חופשי וביקורתי של אמנים המחוברים למקור ולמקום,
על סדר היום שהגבעה מנחילה לאורך השנים בחברה הישראלית ובשנים האחרונות אף ברחבי
העולם. בתוכה, עבודות המתייחסות לזמנים, לרעיונות, לערכים ולעשייה של גבעת חביבה. 22 המציגים בה הם אמנים שמקור צמיחתם בקיבוץ
הארצי: אותם קיבוצים שיזמו והקימו את גבעת חביבה, הרעיון והמעשה.
ימים סוערים עוברים עלינו.
'הנחשול'
(מיצב חוץ) של
אביטל גבע, עוד לא התחיל לצמח דשא והוא כבר גבוה מדי. "גבעת קפיטול
משלנו" הוא קרא לזה, ולא ידע עד כמה צדק כשקבע את רעיון ושם המיצב. מבנים
כלכליים וחברתיים בישראל ובעולם, שנדמה כי עומדים בשנה החולפת למבחן, נכנסים כעת לרגע
של מבחן נוסף, הומני ומוסרי. בצילום היו קוראים לזה 'הרגע המכריע'. מקומה של גבעת
חביבה בשדה הזה הוא בראש המחנה. אנו מצויים כעת בצומת מטלטל; בין הסיכוי למשבר
גדול בין יהודים לערבים לבין ההזדמנות להראות את כוחה של חברה משותפת, שפויה,
הומנית ודמוקרטית.
~~~~~~~~~
עבודתו של נטע
שפירא 'הגשר בסלונים', שולחת אותנו אל שנות ה-20 המוקדמות, ימי ראשיתו של השומר
הצעיר. הדמיון החזותי למאפיינים הפאשיסטיים, שאנו יודעים כי נשבו פחות משני עשורים
לאחר מכן באותו מקום, משקף מראה לא פשוטה בנוגע להתכנות של היפוך התפקידים, ולקלות
הבלתי נתפסת בה ניתן האדם להשפעה ולפרשנות שגויה.
אלו, בצירוף אקלים סביבתי וגורמים משפיעים הם בעלי מאפיינים דומים מדי לזמן
ולמקום שלנו.
'רייק
נגד רייך', עבודתו של חיים מאור
אשר הוצגה
לראשונה ב-1994 (ארט פוקוס, גבעת חביבה), מעמידה משני צדדים מנוגדים את סמל הרייך
אל מול סמל השומר הצעיר, כשבמרכז סיפורה של חביבה רייק, מי שנשכחה בזמנו מהאתוס
הגדול של הצנחנים, גיבורי המלחמה, ושעל שמה נקראת גבעת חביבה. חביבה רייק וקבוצת הצנחנים
הנוספים שנספו עמה בפעולתם האמיצה על אדמת אירופה הבוערת, לא נכנסו למיתוס הלאומי
שנוצר כולו סביב חנה סנש.
הפער בין המקרה ההיסטורי למיתוס נמצא בבסיס שמה של גבעת חביבה והוא ימשיך ויצוץ
לאורך ציר 70 שנותיה בין האידאה למציאות. הפער בין אתוס הדרך המשותפת שהוחזק על
ידי מנהיגי התנועה יערי וחזן, לבין דרכו הפרטית של היחיד בדמות זיכרון מתוק בשבילי
הגבעה ב"סמינר י' מעוניינים", נמצא בעבודתו הרגישה של טל בדרק. בה נמצא גם את הפער
בין אותם זיכרונות מיתולוגים לבין התמוססותם בהמשך.
יוסי וסיד יצר ניסוי בנושאי
זיכרון ונרטיב כשלקח את חלל הספרייה המתומנת בגבעה ועל פי עבודת ציור הקיר של
תמר גטר מ-1994 יצר את 'כחול/ צהוב /כעס', יצירה המבוססת כולה על אינטואיציה
וזיכרון סובייקטיבי. הזיכרון
החמקמק שולח אותנו לבדיקה עד כמה מוצקים
הנרטיבים המתקיימים כיום בחברה הישראלית ומפעילים את ההווה
והעתיד שלה. באותו האופן שווה לראות
בהתבוננות חדשה, במרחק הזמן את 'מיתוסים מתמוססים' של חיים
מאור.
'יחזקאל', דמותו של אבא קובנר
ביצירתו של מיכאל קובנר (עין החורש -
ירושלים) וטריפטיך הספרים הבוערים של גיא בר אמוץ (מעברות- לונדון),
מזכירים ומזהירים: השואה והכיבוש שניהם כאן.
מכון מורשת הפועל לחינוך כנגד גזענות הוא תא חשוב בגופה של גבעת חביבה.
"אחוות עמים", אותו היגד מבית המדרש של השומר הצעיר, מכוון את בר אמוץ
גם החוצה כלפי החברה אך גם במבט ביקורתי אל בדק בית פנימי.
ה'מסע
לרגלי הגבעה' של צילה ליס, הוא מסעם של הדגל האדום (סוציאליזם/
צדק חברתי) והדגל השחור (מחאת הדגלים השחורים) יחד, כשהם לוקחים עימם לדרך את כל
המטען השומרי, הקיבוצי והמנהיגותי.
לאן פניהם? לאן יגיעו? ליס שתמיד יוצאת למסע, לרוב אינדיבידואלי, הופתעה כשמצאה
עצמה לוקחת אתה את כל המיטלטלין הערכי המשותף הזה לדרך; יובל דניאלי
קורא לנו בעבודה
המונומנטלית 'על המשמר!' לעמוד על משמר הערכים והדרך הזו, במיוחד עכשיו. בל נשכח כי
רוב האנושות בעולם היא בעלת תפיסות הומניסטיות; ערכי טוהר המידות, השוויון
והאחווה הם נחלת הרוב. גם בישראל אנחנו הרוב. אם כן מדוע הרוב הזה אינו מצליח
לגבור כעת ולהוביל את ישראל לכיוונים אלו?
מיוחד בגלגוליו הוא ערך
היחד הקיבוצי שעבר גלגולים כה רבים ועליו כתב שאול
קנז את החוברת "קץ הביחד", אותו יחד עליו הוא שואל
בעבודתו 'מה אתה אומר': כמה? מי? אתם? אני? היא? אנחנו? הם?
אותה 'תכנית לחלום' שטוו התנועה והאידאולוגיה, אינה רק היחד הקיבוצי המוחלט
של שנות הבראשית או דו הקיום היהודי-ערבי של תחילת הדרך. היחד המורכב והרב גוני הנבחן
על פי מידת האנושיות הוא הרכיב הפעיל של ימינו. לאלו הפועלים כיום בגבעת חביבה הוא מוחשי באופן
יומיומי.
הגבעה פעמה תמיד רב תרבותיות.
אין זה קל או פשוט. הפערים לעיתים גדולי ממדים אך תפיסה רב תרבותית יוצרת אנשים
ואנושות טובים יותר והיא הכרחית בעולם גלובלי ובאזורי סכסוך. תפיסה זו הובילה את אתי
עמרם, אמנית, מנהלת המרכז ואוצרת הגלריה בשנים 1993-2015 לראות
בעיניים אחרות, לפתח את שריר הגמישות התפיסתית, לעשות וליצור. דמויות הציפור והצבי,
דיוקן האדם והעצמי, האדמה והברזל נוצרים אצלה מתוך, ואחד על גבי השני, שונים
וקשורים.
מוטיב היצירה נמצא באופן מרכזי בכל
תיאוריות ההתפתחות כבונה את האדם באופן מיטיב.
בידי האמנים יש כלים ליצור באופן בלתי אמצעי, עוקף מוח, תודעה מקובעת ומחסומים רגשיים, ובכך הם תורמים ליכולת של הצופים לראות את האחר. האמנות משפיעה עלינו באופן קוונטי - בו זמני ורב ממדי.
לא במקרה אבנר זינגר, אמן-קדר, המוביל את בית הספר לקרמיקה, מעמודי התווך של המרכז המשותף לאמנות גבעת חביבה, מדבר באותה שפה: עבודתו 'אנשי החומר' מציבה את האינדיבידואל היצירתי האנושי במרכז, ככזה היודע פתיחות, חיבור, רגישות, וקשרים משותפים. אין זו תפיסה תמימה; הפערים בעבודתו השנייה, הנוצרים מהיפרדות חומר מחומר דומה, הממאן להידבק, ניכרת, אך אין הם מאיימים על קיומו של הכלי.
אותו כלי קרמי אך גם רעיוני מופיע בעבודתה של שלומית באומן: 'שבר, כלי'. איזה כלי אנו מחזיקים בידינו היום? האם באמת הכלים הישנים שבורים כולם? הייתכן שחוברו באופן חדש, גמיש יותר, אלסטי, מותאם לאלף השלישי ורק אנחנו עדיין לא הצלחנו לראות זאת? או שעוד לא הושלמה המלאכה?
ואולי לעולם תושלם והחיים יבקשו מאתנו תנועה תמידית בתוך העוגן, ארעיות בתוך ההמשכיות, גמישות בתוך המבנה, המאפשרות לשנות תצורות תמידית? 'ללא כותרת, 100 אבנים', עבודת הרדי מייד של קלודט זורע מקבצת לתוך עגלת קניות חפצים מעשורים שונים המאזכרים תקופות, דרכי חיים, עקרונות והבנות שנוכל לאסוף כאבני דרך אך יחד עם זאת אנו חייבים להמשיך לנוע.
אם כך, מהו הקיבוץ? קבוצה?
רעיון? תפיסת חיים? קהילה? ערבות אנושית? הקיבוץ כבר אינו בעל אותה הצורה. בשנת
1994 בפרויקט האמנותי המשמעותי ארט פוקוס
שייצוג חלקי
שלו מופיע כאן בתערוכה, כתבה טלי תמיר, כי תערוכה ואמנות המשקפת מחשבות
ביקורתיות על הקיבוץ עצמו לא היו אפשריות עשר שנים קודם לכן. הביקורת, הסדקים,
הספקות והשנים שהתקבעו בתודעה הקיבוצית ככישלון הקיבוץ נחרטו חזק מדי ולאורך שנים
ארוכות מדי. נזכור כי אלו לא רק המרכיבים ההכרחיים באמנות אלא גם בדמוקרטיה. היום
לאחר דרך ארוכה בה הקיבוץ (המעשה, לאו דווקא הרעיון) חוזר לעמוד על רגליו כלכלית,
חברתית, דמוגרפית, הניתן לחבר את תצורתו של הרעיוני מחדש?
גם אם אין אנו בטוחים כי
באופן אישי ופרטי "חזקנו", גם ביחד "אומץ לא יהיה לנו"?
שירלי בר אמוץ בעבודתה 'אומץ
לא היה לי' טווה באופן סיזיפי ושברירי את המילה 'חזק' בטכניקות של הדפסות תלת ממד. הדרישה
בעבר מכל יחיד להיות חזק למרות הכל ובכך לוותר על רגשותיו, רצונותיו והגשמתו
אישית, שברה לא פעם את רוחו.
יחיד חלש כבר אינו מייצר קבוצה חזקה כבעבר, אם כך כמה שנים נשאר עוד במשוואות הפרט
אל מול הכלל?
האינדיבידואל בקיבוץ הוא חזק היום. האם נדע להתחזק מתוך כוחות חוזק אישי גם אל
חוזק משותף ביחד?
תקופתנו, תקופת הפוסט-פוסט-מודרניזם
המציבה את ה"לא אמת" (פייק ניוז) בשורה אחת עם האמת, מציבה בפנינו את
הצורך להגדיר מחדש את גבולות הגזרה: ערכה של האמת, התיעוד, חשיפת עוולות, הצילום
התיעודי, העשייה העיתונאית, ובתוכם עיתון על המשמר. בועז
לניר פעל 20 שנה כצלם תיעודי בעיתון וצילומיו בעבודתו 'רקוויאם
לעיתון על המשמר' מנכיחים הכל. יעקוב שופר מחדד זאת ב'משחקי
אש' כשהוא
מציב את עזה נשרפת משני צדדיה בסדרת צילומי שחור לבן מהאינתיפאדה הראשונה (1987)
בתוך גבולותיה, לצד סדרת צילומי צבע רוויים משריפות עוטף עזה (2018). פער של -30
שנה ובימים אלו שוב (2021), פער של כמעט 35 שנה. מה נשתנה? מתי ישתנה? מתי אנחנו נצליח לשנות?
אסנת
רייזמן בן שלום, אמנית, מורה לאמנות בכיתת האמנויות המיוחדת שפעלה במרכז
האמנות ואוצרת שותפה בגלריה עם אתי עמרם, מראה את החג והטבע שבקיבוץ. קיום החגים
והיחד בתוכם, אינו רק תפאורה. ברעיון הקיבוץ, הקשר עם הטבע הוא הכרחי ליצירת אדם
טוב יותר, לפתיחות ולחיבור, על פני ניכור וניתוק. לא במקרה נבנו הקיבוצים כשהם כה
קשורים לטבע ולחקלאות: מרכזם הוא הדשא הגדול, היקפם הוא השדות ועורקיהם - הנוי
הייחודי לכל קיבוץ. גבעת חביבה בנויה כך בדיוק. המרחב יוצר סביבה, היוצרת תנאים
היוצרים חברה שפויה.
לאחר השנה החולפת יודעים אנו כי נדרש האדם לחבור שוב אל הטבע וכי האינטימיות שילדי
הדור הנוכחי מכירים היא בעיקר ביחסים בינם לבין המסך. לכן קשר, קהילה, שותפות וערבות
זקוקים למרחב טבע בו הם יכולים לצמוח.
עמית
קבסה ועתר גבע מדברים על כך בדיוק. הם הצמיחו גבעה, את זו הנראית היום
באין ספור נקודות לצדי הדרך בשולי אתרי הבנייה- גבעות של פסולת ובטון. אך אפילו
בשולי הדרך, הטבע והרוח פורצים את הבטון וצומחים. זוהי הגבעה וזו הרוח שבה. זוהי
הרוח שבכולנו.
נ.ב.
אחרי 70 שנה...
מיכל
שרייבר (ניר דוד – פרדס חנה), אמנית מיצג וארכיונאית, רוצה לנוח בין מה שגדלה בו לבין מה שעזבה ולפתע מקיף אותה
מכל עבר בארכיון יד יערי ".. בין המדפים שאוצרים את פועלם ומאבקם של אמנים
קיבוציים..". היא נעה בין עשייה לרצון במנוחה, אולי כמו הקיבוץ, קצת כמו מחנה
השמאל, לא כמו הגבעה הבלתי פוסקת הממציאה את העצמה מחדש שוב ושוב כעוף החול.
נ.ב. 2
'ערמות' סרטה של מריון פוקס
מתאר יום בעבודתו של מוחמד, פועל מהשטחים במפעל הקיבוצי.
מוחמד אשר נעדר במשך תקופה מעבודתו עקב מחלה, חוזר
לעבודה כדי לגלות שאיש לא מילא את מקומו בזמן היעדרותו.
עליו להתגבר על ה"ערימות" ולהמשיך בשגרה
האינסופית על פי הקצב המוכתב על ידי מכונת הייצור.
בסך הכל אדם אחד, אדם אחד שמייצג עם שלם, הפלסטיני. העם
הזה נמצא בשטחים, בעזה ובישראל; העם הזה הוא עם אחד, גם אם הוא חי בישראל וזועק
לשוויון זכויות והזדמנויות וגם אם חלקו חי מעבר לגבולותיה וזועק לזכותו למדינה.
·
בקטלוג החד פעמי של
התערוכה תמצאו את מחשבותיהם של המציגים על עבודתם, אל תוותרו עליו.
ענת לידרור, אוצרת
_________________________
رابية والروح فيها
تم في سنة الكورونا (2020) اصدار كتاب يوفال دانيالي، الفنان
والمؤرخ، والذي يتحدث فيه عن قصة التلة (جفعات
حبيبة) من منظور تاريخي منذ تأسيسها قبل 70 عامًا. المعرض الذي ولد من هذا الكتاب هو
بمثابة خطوة إضافية نحو التأمل من خلال نظرة فنية شخصية حرة وناقدة من قبل فنانين مرتبطين بالأصول والمكان ويتناول
الأفكار، وجهات النظر، القيم - الأجندة التي غرستها جفعات حبيبة على مدار السنين في
المجتمع الإسرائيلي وفي العالم حتى في السنوات الأخيرة. يتضمن المعرض أعمالاً تتطرق لأزمنة، لأفكار، لقيم ولأعمال مرتبطة بجفعات حبيبة. الفنانون الـ 22 المشاركون في المعرض تعود أصول نشأتهم
الى الكيبوتس القطري: تلك الكيبوتسات التي بادرت لإقامة جفعات حبيبة، فكرةً
وتطبيقًا.
نمر بأوقات عصيبة.
"الموجة" (عمل تركيبي خارجي) للفنان آفيتال جيفع، لم ينبت العشب بعد وهو طويل جدًا. "كابيتول هيل خاصة لنا"، هذا هو الاسم الذي أطلقه على العمل الفني ولم يعرف كم كان محقًا بخصوص الفكرة واسم العمل. نُظم اقتصادية واجتماعية في إسرائيل والعالم بدا وكأنها كانت في العام المنصرم أمام اختبار، ها هي الآن تدخل في اختبار آخر، انساني وأخلاقي. في مجال التصوير كانوا ليسموا ذلك باسم "اللحظة الحاسمة". مكانة جفعات حبيبة في هذا المجال في رأس القائمة. نحن الآن أمام مفترق طرق؛ بين احتمال حدوث أزمة كبيرة بين اليهود والعرب وبين فرصة لإظهار قوة مجتمع مُشترك، سليم، إنساني وديموقراطي.
~~~~~~~~~
عمل نيطع شابيرا "الجسر في
سلونيم"، يُعيدنا إلى السنوات الأولى من حقبة
العشرينيات، أيام بدايات "هشومير
هتسعير". يعكس التخيل البصري للطبائع الفاشية التي نعرف بأنها عصفت بعد ذلك بعقدين تقريبًا في ذات المكان، صورة قاسية
فيما يخص إمكانية تغير الأدوار والبساطة الكبيرة بالتأثير على الناس وتبني
التحليلات المضللة.
ما
تم ذكره بالإضافة إلى الأجواء العامة المحيطة وعوامل أخرى مشابهة جدًا زمانيًا
ومكانيًا لدينا.
"رايك ضد رايخ", العمل الفني للفنان حاييم ماؤور
الذي عُرض لأول مرة عام 1994 (آرت فوكوس، جفعات حبيبة) والذي يضع في جانبين متقابلين رمز
الرايخ مقابل رمز "هشومر هتسعير"، وفي الوسط قصة حبيبة رايك التي كانت نُسيت من روح الشعب في حينه كواحدة من المظليين الأشاوس، أبطال الحرب، والتي تم
اطلاق اسم جفعات حبيبة تيمنًا بإسمها. حبيبة رايك ومجموعة المظليين الآخرين الذين لاقوا
حتفهم معها خلال عملهم الشجاع على الأراضي الأوروبية المشتعلة في
حينه لم يكونوا جزءًا من الأسطورة الوطنية التي تمحورت كلها حول حنا سنش.
الفجوة
بين الحدث التاريخي والأسطورة موجودة في أساس اسم جفعات حبيبة وستستمر بالظهور على
مدار سنوات وجودها الـ 70 بين الفكرة والتطبيق. الفجوة بين روحية الطريق المشترك الذي
تبناه القائدان في الحركة، يعاري وحازان، وبين الطريق المستقلة للفرد على شكل
ذاكرة لطيفة بالنسبة لي "هجفعة" في "سمينار ي. معونينيم"، موجود في العمل المؤثر للفنان طال بادرك. الذي نجد فيه أيضًا تلك الفجوة بين
الأفكار الأسطورية وبين ذوبانها لاحقًا.
يوسي فاسيد قام بتجربة تستند على ركنين وهما الذاكرة
والنراتيف (الرواية) إذ
أخذ حيز المكتبة االمُثمنة في جفعات حبيبة واستنادًا على جدارية تمار غاتر من
العام 1994 رسم "أزرق/ أصفر/ غضب"، العمل المبني كله على الحدس والذاكرة الذاتية. الذاكرة
المراوغة تأخذنا
لفحص مدى متانة الروايات السائدة اليوم في المجتمع الإسرائيلي والتي تعمل على
صياغة حاضر ومستقبل الدولة. وفي الوقت ذاته
من الجيد أن نرى بنظرة جديدة، في بعد زمني آخر "أساطير آيلة للذوبان" للفنان حاييم ماؤور.
"يحزقيل", شخصية والد كوبنر في عمل ميخائيل كوبنر
(عين هحورش - القدس) وثلاثية الكتب
المحترقة للفنانغاي بار أموتس
(معبروت- لندن), نذكّر ونحذّر: المحرقة والاحتلال كلاهما هنا.
مركز
موريشت الذي يعمل على التربية ضد العنصرية هو جزء هام في جفعات حبيبة. "التآخي بين الشعوب" هي مقولة من مدرسة "هشومير هتسعير" يوجهها بار أموتس خارجًا تجاه المُجتمع ولكن أيضًا
إلى الداخل بنظرة نقدية من أجل المراجعة والاصلاح الداخلي.
الـ "رحلة إلى
منحدرات التلة" للفنانة تسيلا لايس، هي رحلة الراية الحمراء (الشيوعية/ العدل الاجتماعي) والراية السوداء (احتجاجات الرايات السوداء) معًا، ومعهما بالطريق كل موروث
هشومير، الكيبوتس والقيادات.
إلى
أين وجهتهم؟ إلى أين سيصلون؟ لايس التي دائمًا تخرج برحلة، غالبًا ما تكون
فردانية، تفاجأت عندما وجدت نفسها تأخذ معها كل هذا العبء الأخلاقي المشترك
بالطريق؛ يوفال دانييلي يدعونا في عمله الضخم "عل همشمار!"
إلى
أن نحافظ على قيمنا ونهجنا، خاصة في هذا الوقت. لا ننسى أبدًا بأن غالبية البشر
في العالم يحملون قيماً وأفكاراً إنسانية؛ قيم الاستقامة، المساواة والأخوة هي قيم
تتبناها الأغلبية. وفي إسرائيل أيضًا نحن الغالبية. طالما الأمر كذلك لماذا اذًا تلك
الغالبية لا تنجح الآن بقيادة إسرائيل بهذه الاتجاهات؟
استثنائية جدًا هي قيمة الـ "معًا" الكيبوتسية التي مرت في أطوار كثيرة
وكتب عنها شاؤول كانز كراسة "نهاية الـ معًا"، وهي الـ "معًا" التي يسأل في عمله الفني "ماذا تقول": كم؟ من؟ أنتم؟ أنا؟ هي؟ نحن؟ هم؟
"خطة الحلم"
ذاتها
التي شكّلت الحركة والعقيدة ليست فقط الـ "معًا الكيبوتسي" التام للسنوات الأولى للتأسيس أو
التعايش اليهودي - العربي في بداية الطريق. الـ "معًا" المُركبة والمتنوعة التي تُختبر وفقًا
لمستوى الإنسانية هي العنصر الفعّال في زمننا هذا. بالنسبة لأولئك الناشطين اليوم في جفعات حبيبة هذا
الأمر ملموس وحاضر بشكل يومي.
دائمًا ما كانت جفعات حبيبة تنبض نبض
الثقافات المتعددة. هذا الأمر ليس بالبسيط ولا السهل. تكون الفجوات أحيانًا كبيرة جدًا ولكن
الأفكار متعددة الثقافات تُنتج أناسًا وإنسانية أفضل وهي ضرورية في عالم كوني وفي
مناطق الصراعات. وجهة النظر هذه جعلت "ايتاي عمرام"، فنانة ومديرة المركز والقيّمة على
صالة المعارض من سنة 1993 - 2015، ترى الأمور بنظرة أخرى، أن تعمل على تنمية عضلة
المرونة الحسية لديها وأن تعمل وتبدع. شخصيات العصفور والغزال، بورتريه الانسان والذات،
التراب والحديد كلها تولد عندها من الداخل وكل واحد فوق الآخر، مختلفة ومرتبطة.
عنصر الابداع موجود بشكل مركزي
في كل نظريات التطور كعامل هام في بناء الإنسان بناءً جيدًا.
لدى الفنانين أدوات ليبدعوا
بشكل تلقائي يتخطى الدماغ، الفكر الجامد والحواجز الحسية، وبهذا يساهمون بتمكين
المشاهدين من رؤية الآخر. يؤثر الفن علينا بشكل كمومي - في الوقت ذاته وفي عدة أبعاد.
ليس
صدفة أن أفنير زينغر، فنان - خزّاف، والذي يدير مدرسة الخزف، وهو
من أعمدة الأساس في المركز المشترك في جفعات حبيبة، يتحدث باللغة ذاتها: عمله الفني: "ناس الطين"
يضع
الفردانية الابداعية الانسانية في المركز، الذي يعرف التطور، التواصل، الحساسية،
والعلاقات المشتركة. هذه ليست فكرة ساذجة، الفجوات في عمله الفني
الثاني التي تحدث نتيجة انفصال الطين عن طين
شبيه به، الذي لا يقبل الالتصاق، يتباعد ولكن ذلك لا يؤثر على الآنية ذاتها.
تلك الآنية الخزفية كفكرة أيضًا تظهر في العمل الفني الخاص بـ "شلوميت باومن": "كسر، إناء". أي أوانٍ في أيدينا اليوم؟ هل فعلا كل الأواني القديمة باتت متصدعة؟ هل ممكن أنه أُعيد تجميعها بشكل جديد، أكثر مرونة، لدانة، شيء يتلاءم والألفية الثالثة ونحن ببساطة ما زلنا لا نستطيع أن نرى ذلك؟ أم أن العمل لم ينته بعد؟
ولعل ذلك لن يكتمل أبدًا وستطلب منا الحياة حركة دائمة داخل المرتكز، المؤقت داخل المستمر، المرونة داخل المبني، تتيح تغيير الأشكال الثابتة؟ "بدون عنوان، مائة حجر"عمل فني جاهز "ريدي ميد" للفنانة كلوديت زورياع حيث تجمع في عربة تسوق أشياء من عقود مختلفة تذكّر بحقب معينة، طرق حياة، مبادئ ومفاهيم يمكننا أن نجمعها مثل أحجار طريق (معالم طريق) ولكن رغم ذلك علينا الاستمرار بالتحرك.
اذًا، ما معنى الكيبوتس؟ مجموعة؟
فكرة؟ نهج حياة؟ جماعة ما؟ تضامن إنساني؟ الكيبوتس لم يعد بالشكل الذي كان عليه. في عام 1994 ضمن المشروع الفني الهام آرت فوكوس والذي يُعرض جزء منه في المعرض هنا، كتبت تالي تامير بأن أي معرض أو فن يعكس أفكارًا
نقدية عن الكيبوتس ذاته لم تكن ممكنة قبل عشر سنوات. النقد، التصدعات، الشكوك والسنوات التي استوطنت في
الوعي الجماعي كفشل للكيبوتس حُفرت عميقًا جدًا ولسنوات طويلة جدا. نذكر بأن هذه ليست الأسس الضرورية في الفن وحسب بل
أيضًا في الديمقراطية. اليوم، بعد طريق طويلة فيها الكيبوتس (التطبيق وليس تحديدًا الفكرة) عاد ليقف على رجليه اقتصاديًا،
اجتماعيًا، ديموغرافيًا، هل يمكن إعادة ربط أوصال بنيته الفكرية من جديد؟
حتى إن كنا بشكل فردي وشخصي لا نعتقد
بأننا "عززنا" معًا "لن تكون لدينا جرأة"؟
شيرلي بار أموتس في عملها الفني "لم تكن لدي الشجاعة" نسجت بشكل سيزيفي وهش كلمة "قوي" في تقنيات الطباعة ثلاثية الأبعاد. الطلب سابقًا من أي إنسان أن يكون
قويًا رغم كل شيء وبهذا يتنازل عن مشاعره، رغباته وطموحاته الذاتية، كسرت روحه
أكثر من مرة.
الفرد
الضعيف لا تنتج عنه جماعة قوية كما في الماضي، اذًا، كم بقي بعد في معادلات الفرد
أمام الجموع؟
الفرد
اليوم في الكيبوتس قوي. هل يمكن أن تتحول هذه القوة الفردية إلى قوة جماعية؟
حقبتنا هذه، حقبة ما بعد بعد الحداثة
التي تضع الـ "غير حقيقي" (فيك نيوز) في صف واحد بجانب الحقيقة، تضع أمامنا
الحاجة لإعادة تعريف الأمور: قيمة الحقيقة، التوثيق، كشف الظلم، التصوير
التوثيقي، العمل الصحفي، ومن بينهما صحيفة "همشمار". بوعز لانير
عمل
طوال 20 عامًا كمصور توثيقي في الصحيفة وصوره
التي ضمن عمله الفني "قداس لصحيفة عل همشمار" تُبيّن كل شيء. يعكوف شوفر
يوضح
ذلك في"أللعب بالنار" حيث يضع غزة وهي تحترق من طرفيها من
خلال مجموعة صور بالأسود والأبيض من الانتفاضة الأولى (1987) داخل حدودها، إلى جانب مجموعة صور
ملونة من حرائق غلاف غزة (2018). فارق قوامه 30 سنة وفي هذه الأيام في (2021)، فجوة قوامها 35 سنة. ما الذي تغير؟ متى سيتغير؟ متى سننجح بالتغيير؟
أسنات رايزمان
بن شلوم،
فنانة، معلمة فنون في صف الفنون الخاص والتي عملت في مركز الفنون وهي قيّمة معارض
مشاركة في صالة المعارض إلى جانب إيتاي عميرام، تُصور العيد والطبيعة في الكيبوتس. الاحتفال بالأعياد وروح الجماعة التي
فيها ليس فقط شيئًا شكليًا زخرفيًا. العلاقة مع الطبيعة في فكرة الكيبوتس هي عامل ضروري
من أجل خلق إنسان أفضل، للانفتاح والتواصل، مقابل العزلة والانفصال. ليس عبثًا ولا صدفة بُنيت الكيبوتسات
على أساس رابط قوي مع الطبيعة والزراعة: مركزها هو مساحة العشب الواسعة،
ومحيطها الحقول وعروقها - المنظر الطبيعي الجميل المميز لكل كيبوتس. جفعات حبيبة هي بهذا الشكل تمامًا. الحيز يخلق بيئة، والتي بدورها تخلق
ظروفًا لمجتمع سليم.
بعد
العام المنصرم أدركنا بأن على الإنسان العودة ثانية للتواصل مع الطبيعة وبأن
الحميمية التي يعرفها أبناء الجيل الحالي هي بالأساس العلاقة بينهم وبين الشاشة. لذا فإن التواصل، الجماعة، الشراكة
والتضامن كلها بحاجة للطبيعة التي فيها يمكنها أن تنمو.
عاميت كابيسة
وعتار جيفع يتحدثان عن هذا الأمر تمامًا. قاما بتنمية تلة، هذه التي تبدو اليوم
في نقاط متعددة على جوانب الطرقات وفي محيط مواقع البناء - تلال من النفايات والاسمنت. ولكن حتى على حواف الطريق، الطبيعة والروح تخترق
الاسمنت وتنبت. هذه هي التلة وهذه هي الروح التي فيها. هذه هي التلة وهذه هي الروح التي فينا
جميعًا.
ملاحظة
بعد 70سنة...
ميخال شرايبر
(نير دافيد - بردس حنا)، فنانة وارشيفية، تريد أن ترتاح بين
ما نشأت عليه وبين ما تركته وفجأة يحيط ذلك بها في أرشيف "يد يعاري".. على الرفوف التي تجمع نشاط وعمل ونضال
فنانين كيبوتسيين...". تراوح بين الرغبة بالعمل والراحة، مثل الكيبوتس
ربما، وقليلاً مثل معسكر اليسار، وليس مثل التلة (هجفعاه)، التي لا تكف أبدًا عن إعادة إنتاج
نفسها كل مرة من جديد كالعنقاء.
ملاحظة 2
"أكوام" فيلم مريون فوكس يصف يوماً في عمل محمد، عامل من المناطق المحتلة يعمل في مصنع تابع للكيبوتس.
بعد تغيب محمد عن العمل لمدة ما لأسباب مرضية يعود الى العمل ويكتشف أن لا أحد حل مكانه خلال تغيبه.
يجب أن يتغلب على الـ"أكوام" التي تراكمت وأن يواصل حياته الروتينية اللانهائية حسب الوتيرة التي تحددها ماكنة الانتاج.
نسان واحد، انسان واحد فقط يمثل شعباً كاملاً، الشعب الفلسطيني. هذا الشعب موجود في الضفة الغربية، في غزة وفي اسرائيل، إنه شعب واحد، حتى لو أن قسماً منه يعيش في اسرائيل ويطالب بمساواة بالحقوق والفرص وقسماً آخر يعيش خلف الحدود ويطالب بحقه في اقامة دولة له.
·
في كتالوج المعرض، الذي يصدر لمرة
واحدة، ستجدون أفكار كل الفنانين المشاركين بخصوص أعمالهم، لا يفوتكم الاطلاع عليه.
عنات ليدرور، قيّمة معارض
_________________________
The Hill and
the Spirit Within
A book by Yuval Danieli, an artist and archivist, was published in the year of
the Covid-19 Pandemic (2020), telling the story of Givat Haviva from a
historical perspective of its 70 years of existence. The exhibition, born out
of the pages of this book and bearing the same name, is another layer of
observation through a personal, free and critical artistic lens, by artists who
are connected to the source and the place, on the agenda that Givat Haviva has
instilled in Israeli society over the years, and in recent years even around
the world. The exhibition features works relating to the times, ideas, values
and work of Givat Haviva. The 22 exhibitors are artists who grew up in
kibbutzim belonging to the Kibbutz HaArtzi movement, the same kibbutzim that
initiated and established Givat Haviva, the idea and the practice.
We are
experiencing stormy days. Avital Geva's outdoor installation "The
Wave" has barely started to sprout and is already too high. "Our own
Capitol Hill" he called it, and did not know how right he was when he
chose the idea and name of the installation. Economic and social structures in
Israel and around the world, which seem to have withstood the test of the past
year, are now facing another humane and moral test. In photography, they would
call it the 'decisive moment'. Givat Haviva is leading this camp. We are
standing now at a precarious junction; between the prospect of a deep crisis
between Jews and Arabs, and the opportunity to show the power of a shared
society, sane, humane and democratic.
מראה הצבה
צילום: טל בדרק
~~~~~~~~~
Neta Shapira's work 'The Bridge in
Slonim' sends us back to the early 1920s, the beginning of Hashomer Hatzair
movement. The visual resemblance to fascist characteristics, which we know were
dominant less than two decades later in the same place, reflects a difficult
look at the possibility of the reversal of roles, and the inconceivable ease
with which man is given to influence and misinterpretation. These, in
combination with environmental climate and influencing factors, have
characteristics that are too similar to our time and place.
"Reik vs. Reich", a work
by Haim Maor that was first presented in 1994 (Art Focus, Givat Haviva), places
the symbol of the Reich and the symbol of Hashomer Hatzair on two opposite
sides, centering on the story of Haviva Reik, the woman who was left out of the
great ethos of the paratroopers, the heroes of the war, and after whom Givat
Haviva is named. Haviva Reik and the group of paratroopers, who perished with
her in their brave mission on the burning European soil, did not become part of
the national myth created entirely around Hannah Szenes.
The gap between the historical case
and the myth is at the base of Givat Haviva's name, and will continue to emerge
along its 70-year axis between idea and reality. The gap between the ethos of
the common path held by the leaders of the Movement, Yaari and Hazan, and the
personal path of the individual in the form of a sweet memory from the days of
"10th Grade Interested Seminar", can be found in the
sensitive work of Tal Badrak. The work also features the gap between those
mythological memories and their subsequent dissolution.
Yossi Veissid created an experiment
in memory and narrative when he took the space of the octagonal library in
Givat Haviva and created 'Blue / Yellow / Anger', a work based entirely on
intuition and his subjective memory of Tamar Geter's mural from 1994. Elusive
memory sends us to examine how solid are the narratives that currently exist in
Israeli society and activate its present and its future. In the same way we can
now take a new look at the 'Dissolving Myths' by Haim Maor.
'Ezekiel', the character of Abba
Kovner in the work of Michael Kovner (Ein HaHoresh - Jerusalem) and the Burning
Books triptych by Guy Bar-Amotz (Ma'abarot - London), remind us and serve as a
warning: the Holocaust and the occupation are both here.
The Heritage Institute working for
education against racism is an important cell in the body of Givat Haviva.
"Brotherhood of Nations," the phrase inherent to Hashomer Hatzair
ideology, directs Bar-Amotz both outward toward society but also as a critical
look directed inward.
Tzila Liss' 'Journey at the Foot of
the Hill' is the journey of the red flag (socialism / social justice) and the
black flag (The Black Flags Protest) together, taking along the way the baggage
of Hashomer Hatzair, the kibbutz, the leadership. Where are they headed? Where
will they go? Liss, who always embarks on a journey, usually an individual one,
was surprised when she found herself taking all these shared valuables with
her; Yuval Danieli calls us in the monumental work 'Al Hamishmar!' to
stand guard over these values and this path, especially now. Let us not
forget that most of humanity has humanistic values; the values of integrity,
equality and brotherhood are the shared by the majority of people. We are also
the majority in Israel. Why then is this majority unable to prevail now and
lead Israel in these directions?
The value of the kibbutz
togetherness is unique in all the changes it has undergone. Shaul Knaz wrote
about it in the booklet "The End of Togetherness", and he asks about
it in his work 'What do you say': How much? Who? You? Me? She? We? They?
The same 'Layout for a Dream' that
the movement and ideology weaved, is not just the absolute collective
togetherness of the early years, or the Jewish-Arab coexistence of the
beginning. The complex and multifaceted togetherness that is examined according
to the degree of humanity is the active component of today. For those who
currently work in Givat Haviva, it is tangible on a daily basis.
Givat Haviva has always pulsated with
multiculturalism. It is not easy or simple. The gaps are often large but a
multicultural perception creates better people and a better humanity and is
necessary in a global world and in conflict zones. This perception led Eti
Amram, artist, director of the center and curator of the gallery in the years
1993-2015, to see with different eyes, to develop the muscle of perceptual
flexibility, to do and to create. She creates the figures of the bird and the
deer, the portrait of man and the self, soil and metal, from and on top of each
other, different yet connected.
The creative motif is central to all
developmental theories as a constructive element of personality. Artists have
the tools to create in a direct way, bypassing the rational mind, fixed
consciousness and emotional barriers, thus contributing to the viewers' ability
to see the other. Art affects us in a quantum manner - simultaneously and
multidimensionally.
It is no coincidence that Avner
Singer, a ceramics artist, who leads the School of Ceramics, one of the pillars
of the Givat Haviva Collaborative Art Center, speaks the same language: His
work 'Clay People' places the human creative individual at the center, as one
who knows openness, sensitivity, and shared connections. This is not an
innocent perception; the gaps in his second work, created by the separation of
a material from a similar material, which refuses to be adhered to, are
noticeable, but they do not threaten the existence of the vessel.
The same ceramic but also conceptual
vessel appears in Shlomit Bauman's work 'Broken, Vessel.' "What vessel do
we have in our hands today? Are all the old vessels really broken? Could it be
that they have been put together in a new, more flexible, elastic way, adapted
to the third millennium, only we have not yet been able to see it? Or is the
work not yet complete?
Maybe it will never be complete, and
life will ask us for constant movement within permanence, transience within
continuity, flexibility within structure, allowing for constant configurations?
Claudette Zorea's readymade
piece, 'Untitled (One hundred stones)' gathers into a shopping cart objects
from different decades reminiscent of times, ways of life, principles and
understandings that we can collect as milestones, while at the same time we
must keep moving.
So what is the kibbutz? A group? An
idea? A life perspective? A community? Mutual human responsibility? The kibbutz
no longer has the same shape. In 1994,
in the significant art project Art Focus, whose partial representation appears
here in the exhibition, Tali Tamir wrote that an exhibition and art that
reflects critical thoughts about the kibbutz itself were not possible ten years
earlier. The criticism, cracks, doubts and years that had been fixed in the
kibbutz consciousness as the failure of the kibbutz were engraved too strongly
and for too many years. We must remember that these are not only the necessary
elements for art but also for democracy. Today, after a long journey in which
the kibbutz (the practice, not necessarily the idea) is back on its feet
economically, socially, demographically, can the ideology be reconfigured?
Even if we are not sure that
personally and privately "we are strong", could it be that "we
will not have the courage" together? Shirly Bar Amotz in her work 'I Did
Not Have the Courage' weaves the word 'strong' in a Sisyphean and fragile way,
using techniques of three-dimensional printing. The requirement in the past of
every individual to be strong in spite of everything and thus to give up
his/her feelings, desires and personal fulfillment, has often broken his/her spirit.
A weak individual no longer produces
a strong group as in the past, so how many more years will we hold on to the
equations of the individual versus the collective?
The individual in the kibbutz is
strong today. Will we know how to harness our personal strengths into a common
collective strength?
Our time, the age of
post-post-modernism that puts the "untruth" ("fake news")
on a par with the truth, presents us with the need to redefine so much: the
value of truth, documentation, exposing injustices, documentary photography,
journalistic practice, and within that the Al HaMishmar newspaper. Boaz Lanir
worked for 20 years as a documentary photographer for the newspaper, and his
photographs in his work 'Requiem for Al HaMishmar Newspaper' show it all. Yaacov
Shofar highlights this in his 'Playing with Fire' as he places Gaza burning on
both sides in a series of black-and-white photographs from within, from the
first Intifada (1987), alongside a series of saturated color photographs of
fires in the Gaza Envelope (2018). It is
a gap of 30 years, and these days (2021) we find ourselves there once again,
almost 35 years later. What has changed? When will it change? When will we be
able to change?
Osnat Reisman ben Shalom, an artist,
art teacher in the special arts class who worked at the art center, and
co-curator of the gallery (with Eti Amram), shows holiday celebrations and
nature in the kibbutz. The celebration of the holidays and the emphasis on togetherness
is not just a setting. In the idea of the kibbutz, the connection with nature
is necessary for the creation of a better person, for openness and connection,
over alienation and disconnection. It is no coincidence that the kibbutzim were
designed with such a connection to nature and agriculture: their center is the
main lawn; their perimeter is the fields and their arteries - the unique
landscaping of each kibbutz. Givat Haviva is designed exactly like this. Space
creates an environment, which creates conditions that create a sane society.
After the past year we know that
humanity is required to reconnect with nature, and that the intimacy that the
children of the current generation know is mainly expressed in their
relationship with the screen. That is why relationship, community, partnership
and mutual responsibility need a natural space in which they can flourish.
This is precisely what Amit Cabessa
and Atar Geva are talking about. They grew a hill, like those that can be seen
today at countless points along the side of the road at the edges of
construction sites - hills of debris and concrete. But even on the side of the
road, nature and spirit break through the concrete and grow. This is the hill and
the spirit within. This is the spirit in us all.
Post Scriptum:
Seventy years later…
Michal Schreiber (Nir David – Pardes
Hanna), performance artist and archivist, wants to rest between what she grew
up with and what she had left behind that suddenly surrounds her on all sides
in the Yad Ya'ari archive "...
between the shelves that curate the work and struggle of kibbutz
artists..." She vacillates between action and the will to rest, perhaps
like the kibbutz, a bit like the Left political camp, unlike Givat Haviva that
reinvents itself again and again, like a phoenix.
• In the one-time catalog of the
exhibition you will find the artists' thoughts on their work, make sure you
look at it!
Anat Lidror, Curator
_________________________
- לאירוע שיח גלריה בתערוכה כאן
- לאירוע נעילת התערוכה- 70 השנים הבאות- שיחה עם גליה בר אור כאן
- לביקורת על התערוכה של רות יורובסקי כאן
- לסיור וירטואלי של התערוכה כאן
____________
